1 1 1 1 1 میانگین امتیاز 5.00

خرید دامنه در ایران
دامنه ها در ایران
چند سال از دزدیده شدن سایت یکی از شرکت های فناوری اطلاعات کشور توسط یک شرکت خارجی می گذرد. سال 92 وقتی آدرس اینترنتی این سایت را به گمان این که وارد سایتی فارسی می شوم، تایپ کردم و منتظر ماندم تا صفحه سایت کامل شود، با منظره عجیبی رو به رو شدم. وقتی صفحه کامل شد، در همان آدرس سایت دیگری ظاهر شد؛ سایتی که در همان حوزه سایت ایرانی کار می کند، اما نوشته های آن به زبان اسپانیایی است. با شرکت ایرانی مورد نظر تماس گرفتم و آنها هم از این مساله شگفت زده بودند.

چند روز دیگر دوباره با شرکت ایرانی تماس گرفتم که ببینم چه کرده اند. آنها از یکی از شرکت های ثبت دامنه و میزبانی وب ایرانی خدمات گرفته بودند و حتی هزینه یکی دو سال را هم جلوتر پرداخت کرده بودند. شرکت ثبت دامنه اظهار بی اطلاعی کرده بود و در کمال تعجب شرکت فناوری اطلاعات مورد نظر که سایتش به یغما رفته بود از ادامه پیگیری ماجرا منصرف شد، اما واقعا چه اتفاقی افتاده بود؟ البته این ماجرا برای سایتی با پسوند دامنه غیر از پسوند ir. اتفاق افتاده است.

سایتی که به تاراج رفت

سناریویی که می توان برای این اتفاق و ماجراهای مشابه در نظر گرفت این است که شخص یا شرکتی در ایران برای ثبت دامنه com . به یکی از چند صد شرکت ارائه کننده خدمات ثبت نام دامنه در ایران مراجعه می کند ، غافل از این که در پس زمینه داستان حاشیه هایی وجود دارد که تاثیر زیادی بر ثبت دامنه در ایران می گذارد. یکی از آن حاشیه های مهم و تاثیرگذار این است که از آنجا که ایران عضو سازمان جهانی تجارت یا همان WTO نیست، تراکنش های مالی بین بانک های کشور و بانک ها و موسسه های مالی و اعتباری خارجی بسیار سخت و از طرق متفاوتی انجام می شود.

در مورد خاص و موارد مشابه داستانی که در این مطلب اشاره شده، برای ثبت دامنه با پسوند com. و پسوندهای دیگر  که خدمات آن نیازمند پرداخت هزینه به شرکت های خارجی است، چون این امکان به صورت مستقیم برای پرداخت هزینه به شرکت خارجی برای بیشتر کاربران ایرانی وجود ندارد، شرکت های واسطه ای در ایران وجود دارند که یا خودشان برای پرداخت از کارت های بانکی و پرداخت بین المللی مثل مَستِر کارت یا ویزا کارت استفاده می کنند، یا حتی خود این شرکت های ثبت دامنه ایرانی نیز با استفاده از کارت شخص یا شرکت سومی که در خارج از کشور مستقر است، هزینه ثبت دامنه را پرداخت می کنند. تقریبا تمام مشتریان این گونه خدمات در ایران مراجعه فیزیکی به شرکت های ارائه کننده خدمات دامنه ندارند و پرداخت های بین مشتریان و این شرکت ها به صورت الکترونیک انجام می شود و دیگر امور با فکس و پیک موتوری به انجام می رسد. بیشتر این شرکت ها بسیار کوچک بوده و از دو یا سه نفر تشکیل شده اند.

مالک اصلی، پرداخت کننده هزینه

درباره به تاراج رفتن سایت مورد نظر، اتفاقی که افتاده از این قرار است که هرچند در ظاهر سایت مورد نظر متعلق به یک شرکت فناوری اطلاعات ایرانی است، اما این تملک توهمی بیش نیست. طبق قوانین بین المللی، مالک سایت یا بهتر است بگوییم مالک نام دامنه سایت، شخص یا شرکتی است که نام دامنه سایت را ثبت کرده و هزینه آن را پرداخت می کند و پس از پرداخت هزینه ایمیل تایید خرید را به آدرس ایمیل خود دریافت می کند. از آنجا که در ایران امکان پرداخت مستقیم هزینه ثبت نام دامنه با پسوندهایی مثل com . از شرکت های اصلی خارجی برای بسیاری از کاربران وجود ندارد، وقتی این پرداخت توسط شرکت یا شخصی ثالث و واسطه اتفاق می افتد در عمل این واسطه است که از نظر قوانین بین المللی، صاحب اصلی نام دامنه سایت شناخته می شود نه شرکتی که متقاضی و سفارش دهنده نام دامنه است.

به این ترتیب اگر خود این شرکت واسطه هم متوسل به شخص یا شرکتی دیگر باشد، حتی با این که این شرکت واسطه در ایران پول و مدارک شرکت متقاضی و سفارش دهنده را دریافت می کند، درواقع این شرکت واسطه نیز مالک نام دامنه نیست و شخص یا شرکت ثالث مستقر در خارج از کشور ک پرداخت را انجام می دهد، مالک نام دامنه به حساب می آید.

خرید از مالک اصلی

در مواردی ممکن است این پیچیدگی امور موجب بروز چنین داستان هایی شود. یعنی ممکن است متقاضی نام دامنه، هزینه های چند سال را جلوتر به شرکت خدمات دهنده واسطه پرداخت کرده باشد، اما این پرداخت از سوی شرکت واسطه به دلایل مختلف به نهاد اصلی ثبت دامنه به طور کامل صورت نگرفته باشد. وقتی همین نام دامنه متقاضی های دیگری نیز داشته باشد، آنها می توانند از روی سایت های اصلی خدمات دهنده نام دامنه، مشخصات ثبتی را مشاهده کنند که یکی از آنها مدت اعتبار تخصیص نام به متقاضی اولیه است که این مدت را پرداخت های سالانه یا پیش پرداخت های جلوتر از موعد تعیین می کند.

مشتریان نام دامنه ها می توانند با صاحب اصلی نام دامنه از طریق پست الکترونیکی تماس بگیرند و با ارائه پیشنهاد نام دامنه از صاحب واقعی آن که در اینجا همان واسطه است، خریداری کنند. این اتفاقی است که به صورت قانونی رخ می دهد. در مورد مثالی که در سطور بالا آورده شده همین اتفاق افتاده است؛ یعنی یک متقاضی خارجی وقتی می بیند نام دامنه ای که به شدت به درد کسب و کارش می خورد، با صاحب اصلی آن یعنی کسی که پرداخت اصلی به نهاد ثبت دامنه را انجام داده، مذاکره می کند و نام را از او می خرد و کار تمام می شود.

هرچند این اتفاق به نظر عجیب می رسد، اما می تواند خسارت های سنگینی به بار بیاورد و پیچیدگی های آن و وضعیت حقوقی نامشخص نهادهای ملی  بین المللی زمامداری فضای سایبری در ایران باعث می شود شرکت یا شخصی که متقاضی این نام بوده و هزینه های آن را نیز پرداخت کرده نتواند به حق خود برسد.

اینترنت و چالش مقررات گذاری در ایران

اینترنت، گرچه به لحاظ ساختار درآمدی و مدل کسب و کار ویژه اش از مخابرات منفک می شود، اما به لحاظ فنی و استاندارد، بخشی از مخابرات است و اتحادیه بین المللی مخابرات نیز درست به همین لحاظ با « نهاد استانداردسازی اینترنت » (IETF) در « جامعه اینترنت »  موسوم به ای ساک (Internet Society: ISoc) روی استانداردسازی پروتکل های آن همکاری می کند. اگر اصطلاح ترکیبی « ارتباطات و فناوری اطلاعات » را به اجزای آن تجزیه کنیم، مصداق ارتباطات، اینترنت و مصداق فناوری اطلاعات نیز وب است.

پس متولی اینترنت در دهه 70 باید وزارت پست، تلگراف و تلفن و بعد از آن وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات باشد. به این ترتیب، اینترنت و شبکه سازی و سازماندهی برای نهادسازی واگذاری خدمات اینترنت در کشور باید نخست توسط وزارت پست و تلگراف و تلفن سیاستگذاری سپس توسط امور دیتای تازه تشکیل شده در شرکت مخابرات ایران اجرا می شد؛ اما در غفلت وزارت پست، تلگراف و تلفن، اینترنت توسط نهادی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ،« موسسه فیزیک نظری و ریاضیات » موسوم به کشف و چراغ خاموش وارد کشور شد. از آن زمان تاکنون، نهاد مذکور با همان سیاست چراغ خاموش در سطح ملی و جهانی فعالیت می کند.

این نهاد وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، یگانه رجیستری انحصاری پسوند کشوری یعنیir . و مقررات گذارِ فاقدِ قانونِ مصوب مجلس در عرصه مدیریت اینترنت کشور است، بنابراین برای تشکیل رجیسترارهای مورد نیاز بازار خدمات اینترنت در کشور، اقدامی نکرده و نمی کند و هنوز پس از گذشت حدود 20 سال از ورود اینترنت به کشور، در بخش ساخت یافته اینترنت، حتی یک ثبت کننده یا رجیسترار وجود ندارد، به طوری که طبق آمار اعلام شده از سوی دادسرای رسیدگی به جرایم رایانه ای، بیش از 80 درصد شکایت ها، مربوط به مالکیت نام دامنه های اینترنتی است.

این گونه بود که سال 1371 ، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه گیلان توسط موسسه تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات » ، پژوهشگاه های بنیاد دانش ، وابسته به وزارت علوم، به اینترنت جهانی متصل شدند. یک سال بعد، شرکت مخابرات ایران نیز به اینترنت پیوست. در آن سال ها، هنوز از وب خبری نبود و فرآیند برقراری ارتباط، غیرگرافیکی و اندکی مشکل بود. در حال حاضر نیز این مرکز یکی از مراکز خدمات رسانی اینترنت در ایران است و به عنوان تنها نهاد ثبت اسامی دامنه کشوری ایران ir . در آیکون (ICANN) به رسمیت  شناخته می شود.

وضعیت حقوقی نامشخص

نهادهای ملی  بین المللی زمامداری اینترنت در ایران با وجود اهمیت مادی و معنوی روزافزونی که اینترنت و فضای سایبری برای کشور دارد، هنوز به صورت قانونی مستقر نشده است؛ برای مثال نهادهای درون کشوری برای ثبت دامنه های اینترنتی (LIR) شامل ثبت کننده مرکزی (یا  رجیستری) دامنه های تراز بالای کشوری، ثبت کننده مرکزی (یا رجیستری) دامنه های تراز بالای عمومی (gTLD) ، ثبت کننده عمومی (رجیسترار) دامنه تراز دوم، ISP ها و اپراتورهای مخابراتی ثابت و تلفن همراه هستند. این مجموعه بزرگ از فعالان بازار خدمات اینترنت باید وضعیت درستی از لحاظ مقرراتی، حقوقی و قانونی رسمی در کشور و در رابطه با آیکون و آیساک داشته باشند.

یکی دیگر از نهادهای ملی  بین المللی در ایران که فاقد وضعیت حقوقی مطلوب است، نهاد ثبت کننده مرکزی (یا رجیستری) دامنه های تراز بالای کشوری به نام ایرنیک (IRNIC)وابسته به پژوهشگاه  دانش های بنیادی وزارت علوم و مرکز فیزیک نظری و ریاضیات است. ایرنیک تنها نهاد رسمی ایران از منظر دولت (وزارت علوم) و آیکون به حساب می آید، اما این نهاد، خارج از حیطه نظارت مقررات گذاران بخش فناوری اطلاعات و بیرون از قلمرو وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات قرار دارد.

علاوه بر ایرنیک، مجموعه بزرگی شامل نزدیک به هزار ISP و 11 شرکت PAP ، چند اپراتور تلفن همراه و یک اپراتور ارائه کننده خدمات دسترسی با فناوری وایمکس در بازار خدمات اینترنت کار می کنند که با وجود فعالیت در بازار خدمات اینترنت، رابطه حقوقی تعریف شده ای با ایرنیک و آیکون ندارند.

صدها شرکت واسطه ثبت دامنه با پسوندهای تجاری غیر از ir . یا همان رجیسترارهایی که ثبت کننده دامنه تراز دوم در کشور هستند، نیز در ایران فعالیت می کنند که از سوی ایرنیک یا از طرف سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ساماندهی نشده اند؛ بنابراین کاری حقوقی در رابطه با کاربران ایرانی انجام می دهند ولی خود وضعیت حقوقی مشخصی در رابطه با آیکون و ایرنیک و شورای عالی فضای مجازی ندارند و از طرف این متولیان و مراجع به رسمیت شناخته نشده اند.

منبع : روزنامه جام جم یکشنبه 8 آذر 94 - کلیک - شماره 545