1 1 1 1 1 میانگین امتیاز 4.00
درباره استارت آپ
همه استارت آپ ها موفق نمی شوند ، بیشتر آنها شكست می خورند

در فارسی به استارت آپ ها « شركت های نوپا » می گویند كه مفهوم خاصی را به ذهن مخاطب نمی رساند. تعاریف مختلفی هم در مورد آن وجود دارد كه بسیاری از آنها یا ترجمه لفظی متون خارجی بوده یا آنقدر ناقص و غیرشفافند كه مخاطب و علاقه مندانی را كه می خواهند بفهمند استارت آپ چیست، گیج می كند.

در برخی متون هم « استارت آپ»  با « استارت آپ ویك اِند » اشتباه گرفته شده اند. تعریفی كه تقریبا همه متون فارسی به آن استناد می كنند هم ، عبارت است از : « استارت آپ یك سازمان  است كه با هدف یافتن یك مدل كسب و كار تكرارپذیر و مقیاس پذیر تاسیس می شود. »

 

اشتباهی رایج

تعریف استفاده شده براى استارت آپ در متون فارسی، بدون تفسیر شاید برای بسیاری نارسا باشد. در متون فارسی به گونه ای به این تعریف استناد شده كه برای مخاطب این شبهه به وجود می آید كه این تعریف حاصل همكاری یا همفكری استیو بلنك، استاد دانشگاه و كارآفرین 53 ساله آمریكایی و اریك ریس، فارغ التحصیل دانشگاه ییل و كارآفرین 37 ساله است.

حال آن كه این تعریف ارتباطی به اریك ریس نداشته و در اصل تعریفی است كه استیو بلنك و كارآفرین دیگری به نام باب دورف، مرجع آن هستند. در كمال تعجب این اشتباه در متونی رخ داده كه نویسندگان آن خود را مربی های كارآفرینی و راهنمایان و مشاوران استارت آپ معرفی كرده اند و برخی از این تعاریف توسط خبرگزاری های رسمی منتشر شده است كه باعث می شود اثر مخرب بخش نادرست آن در ذهن های ناآشنا با این پدیده بیشتر باشد. بالاخره استارت آپ به چه معنی است؟ بهتر است برای این كار ابتدا موانع درك بهتر را كنار زد.

استارت آپ چه چیزهایی نیست؟

 استارت آپ ، به معنی همایش یا رویدادی خاص در حوزه اشتغالزایی و كارآفرینی نیست. همچنین  استارت آپ  الزاما یك برنامه كاربردی یا یك سایت اینترنتی نیست و هر شركت نوپا و كوچكی هم استارت آپ نیست.

پس استارت آپ چیست؟ استارت آپ با استفاده از ابزار فناوری، مدل كسب و كاری را ارائه كرده و آن را استفاده می كند كه تا پیش از آن وجود نداشته یا اگر وجود داشته، این مدل تجاری ارائه شده توسط استارت آپ در مدل قبلی و بازار تثبیت شده سنتی موردنظر اختلال ایجاد می كند. همچنین  استارت آپ ها در مورد مدل تجاری خود باید انعطاف پذیر باشند؛ یعنی شرایط به سازمان دیكته می كند كه مدل تجاری خود را به روز كرده یا تغییرهای بنیادی ایجاد كند.

از انحصارزدایی تا ایجاد انحصار

یكی از ویژگی های پررنگ بسیاری از  استارت آپ ها، انحصارزدایی است؛ هر چند، رشد  استارت آپ ها خود می تواند در همان حوزه ای كه انحصارزدایی شده، انحصار جدیدی تولید كند. برخی از بهترین نمونه های استارت آپ شناخته شده در جهان ، آمازون (Amazon) ، اوبر (Uber) و اسكریبد (Scribd) است.

آمازون در ایران شناخت هشده تر است، اما اوبر و اسكریبد كمتر شناخته شده اند. اوبر نمونه جالبی است كه به راحتی می تواند مصداق تعریف ارائه شده از استیو بلنك و باب دورف باشد. اوبر سال 2009 توسط دو جوان تاسیس شد با این ایده كه كاربران اینترنت تلفن همراه بتوانند با استفاده از یك برنامه كاربردی (اپلیكیشن)، ماشین كرایه كنند یا با صاحب ماشین كه او هم نسخه ای از همان برنامه را دارد، هم مسیر شوند. در این روش بین راننده و مسافر كه هر دو در سیستم اوبر باید ثبت نام شوند، به صورت فیزیكی پولی رد و بدل نمی شود و پول به صورت الكترونیك به شركت اوبر واریز و از آنجا پس از كسر كارمزد شركت برای راننده واریز می شود.

این  استارت آپ ، با این ایده شبكه ای از مشتریان و راننده ها را به وجود آورد كه در واقع انحصار شركت های تاكسیرانی را در این حوزه زیر سوال می برد. از سال 2009 تاكنون این شركت در بسیاری از كشورهای جهان شعبه دارد و فعال شده است.

به این ترتیب می توان بهتر واژگان به كار رفته در تعریف ارائه شده را فهمید ؛ واژگانی چون جستجو برای مدل تجاری، تكرارپذیری و مقیاس پذیری.

میلیونرهاى جوان

یك فیلسوف آلمانی به نام توماس هورناور (Thomas Hornauer) ، چندی پیش با انتقاد از حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، گفته بود فناوری چاپ كه توسط گوتنبرگ به جهان معرفی شد، جهان را متحول كرد، باعث بروز انقلاب هایی در سراسر جهان شد و نسل جدیدی از روشنگران را به جهان آورد. اما فناوری اطلاعات و ارتباطات نه تنها چنین تاثیری در جهان نداشته بلكه تنها نسل نوظهوری از كارآفرینان و میلیونرهای جوان را خلق كرده است.

فارغ از درستی یا نادرستی این اظهارنظر، بخشی از آن كه به میلیاردرها و میلیونرهای جوان اشاره می كند، یكی از حقایق موجود در عرصه اقتصاد فناوری اطلاعات و ارتباطات است. مثلا در مورد دارایی های دو موسس استارت آپ اوبر اطلاعاتی موجود است كه طبق آن موسسان شركت اوبر سال 2014 وارد فهرست 400 آمریكایی ثروتمند مجله فوربس شدند و ارزش دارایی های آنان به شش میلیارد دلار می رسد.

ورشكستگان بزرگ

در مورد  استارت آپ ها، آنچه در نظر اول شاید برای بسیاری جلب توجه كند، قابلیت پولسازی با سرمایه گذاری كمتر نسبت به كسب و كارهای دیگر است. این خصوصیت كه از ویژگی های فناوری اطلاعات و ارتباطات است كه به قلمرو كسب و كارها آمده، سوی دیگری هم دارد. آنچه از دید بسیاری از علاقه مندان این حوزه مغفول می ماند این است كه  استارت آپ ها یك خصوصیت دیگر هم دارند. آنها ضمن ایجاد اختلال در بازار موجود كه به صورت انحصارزدایی هم می تواند نمایان شود، به همان اندازه كه سریع و چابك می آیند، به همان سرعت هم می روند و به ورطه ورشكستگی كشیده می شوند.

نمونه آن، استارت آپ بسیار معروف و تاثیر گذار « اسكریبد » در حوزه كتاب دیجیتال است. كتاب دیجیتال، حوزه ای است مغفول در كشور ما كه یكی از دلایل آن، فقدان قانون مالكیت مادی و معنوی است. اسكریبد سال 2007 در آمریكا تاسیس شد و مدل تجاری جدیدی را در حوزه كتاب دیجیتال به كار گرفت. در این مدل تجاری كه به روش « ثب تنامی » معروف است، شركت یك آرشیو غنی از كتاب های دیجیتال با فرمت های مختلف مثل كتاب های صوتی، متنی، تعاملی و كمیك دارد.

از طرفی متوسط قیمت یك كتاب دیجیتال متنی در بازار جهانی 8 تا 12 دلار است. تفاوت مدل تجاری اسكریبد با شركت هایی كه كتاب را به مشترك می فروشند این است كه مثل یك كتابخانه عمل می كند و كتاب را امانت می دهد.

اسكریبد در ازای دریافت ده دلار در ماه، دسترسی نامحدودی به كاربر می دهد تا از آرشیو موجود استفاده كند. این روش به سرعت در بازار كتاب دیجیتال با اقبال كاربران مواجه شد و شركت های دیگری نیز همین مدل تجاری را به كار بردند اما امسال و در ماه های اخیر استارت آپ اسكریبد ورشكسته شد و كارمندان نخبه اش نیز جذب گوگل شدند. آنچه باعث ورشكستگی این استارت آپ شد این بود كه اسكریبد، برآورد صحیحی از استقبال مردم نداشت. در واقع مردم آنقدر از این خدمت جدید استقبال كردند كه شركت اسكریبد، در ازای هر 90 دلاری كه از یك مشتری كسب درآمد می كرد، باید 175 دلار به صاحبان امتیاز كتاب های دیجیتال كه همان انتشاراتی ها بودند، پرداخت می كرد.

 استارت آپ های زیادی در سراسر جهان ورشكسته می شوند، اما ما به دلیل این كه روی خوش ماجرا را می بینیم، فكر می كنیم این پدیده، معجزه دوران معاصر است. از سوی دیگر رسانه ها هم، در سراسر جهان كمتر شكس تها را منعكس می كنند و بیشتر موفقیت های  استارت آپ ها را پوشش می دهند. هر چند در مورد اسكریبد، این شكست آنچنان تاثیر بزرگی در رسانه ها داشت كه احتمال می رود آینده مدل تجاری ثبت نامی در بازار كتاب دیجیتال را تحت تاثیر خود قرار دهد.

فضای استارت آپی كشور

حوزه كسب و كار در كشور ما شرایط خاصی دارد كه در برابر پدیده هایی چون  استارت آپ ها اشتیاق خاصی را تولید می كند. تعداد زیاد جوانان فارغ التحصیل و دارای تحصیلات دانشگاهی، بكر بودن بسیاری از حوزه های كسب وكار كه در كشورهای دیگر اشباع شده است، علاقه ایرانی ها به مسائل اقتصادی از سنین كم، وجود كسب و كارهای ریشه دار و تاثیرگذار سنتی در ایران مثل بازار كه وجودش به نوعی نیاز به كسب و كارهایی با مدل های تجاری به روزرسانی شده و منعطف را نیز رونق می بخشد، از عوامل جذابیت  استارت آپ ها در ایران است.

اما با وجود كشش زیاد به استفاده از ظرفیت های نو و استقبال از رو شهای جدید كسب و كار در كشور، موانع جدی برای كسب و كارهای از جنس  استارت آپ ها نیز وجود دارد كه به اختصار می توان به تعدادی از آنها اشاره كرد: عضویت نداشتن در سازمان جهانی تجارت، خلأ قانونی در حوزه مالكیت مادی و معنوی و ضمانت اجرای آن، فرار مغزها، هزینه بالای اینترنت در ایران نسبت به درآمد مردم، زیرساخت های گران فاوا در ایران، زیرساخت های نامطمئن و گران داخلی و فاقد تفاهمنامه، شرایط احراز مجوز و اخذ پروانه از رگولاتورهای متعدد یا نهادهای مختلف مقررات گذار و نه صنفی، رشد كند تجارت الكترونیك در ایران، كمبود آموزش اصولی و منابع معتبر آموزشی حوزه مرتبط در كنار رشد قار چگونه آموزشگاه های فاقد صلاحیت و كمبود ایده اصیل در مقابل خیل عظیم استفاده از ایده های اثبات شده و موفق جهانی به صورت كپی برداری.

متاسفانه بسیاری از  استارت آپ های ایرانی، نه تنها در مورد مدل تجاری، ایده ای اصیل را معرفی و اجرا نمی كنند، بلكه عینا ایده ای دیگر را از نمونه های موفق كپی كرده اند؛ ولی با توجه به محدودیت های موجود در مورد تجارت الكترونیكی و زیرساخت های فناوری اطلاعات و ارتباطات در ایران و محدودیت های قانونی، همان شبیه سازی كپی برداری شده را نیز با محدودیت های زیادی نسبت به مدل های اصلی در ایران پیاده سازی كرده اند.